Klachtencommissie Wvggz: klachten over verplichte ggz
Krijgt iemand met een psychische stoornis zorg tegen zijn wil, op grond van een crisismaatregel of een zorgmachtiging, dan beslist een onafhankelijke klachtencommissie over klachten over die zorg. De ggz-aanbieder doet dat niet zelf. De commissie heeft er 14 dagen voor, gerekend vanaf de ontvangst.
Deze gids is voor zorgaanbieders die verplichte zorg verlenen, en voor de klachtencommissies en secretariaten die de klachten behandelen. U vindt hier alle 24 klachtwaardige beslissingen uit de wet, de eisen aan de commissie en wat er na de beslissing gebeurt. Het overzicht van alle klachtroutes in de zorg staat in klachtrecht in de zorg per wet.
De route van een Wvggz-klacht, van beslissing tot rechter
Vijf partijen, vijf stappen
- ZorgverantwoordelijkeBeslist over verplichte zorgNa overleg met de patiënt, schriftelijk en met een motivering.art. 8:9 lid 1 en 2
- Geneesheer-directeurWijst op het klachtrechtPatiënt, vertegenwoordiger en advocaat krijgen een afschrift, en schriftelijk bericht dat de beslissing klachtwaardig is.art. 8:9 lid 3
- Patiënt of vertegenwoordigerDient de klacht inSchriftelijk en gemotiveerd, bij de commissie. Die stuurt een bewijs van ontvangst met de datum.art. 10:3Besluit art. 5.2
- KlachtencommissieBeslist binnen 14 dagenOf binnen vier weken als de beslissing geen gevolg meer heeft. Schorsen kan.art. 10:5
- RechterOordeelt binnen 4 wekenOp een verzoekschrift dat binnen zes weken na de mededeling is ingediend. Geen hoger beroep.art. 10:7art. 10:9
Werkt u voor een Wvggz-commissie of haar secretariaat?Zo houdt Adminio de termijn bij
Wanneer de klachtencommissie Wvggz bevoegd is
Verplichte zorg is zorg die iemand met een psychische stoornis tegen zijn wil krijgt. De wet noemt elf vormen, zoals het toedienen van medicatie, insluiten, toezicht, het beperken van bezoek en opname in een accommodatie art. 3:2 lid 2. Die zorg rust op een crisismaatregel, een machtiging tot voortzetting daarvan of een zorgmachtiging van de rechter.
Elke aanbieder van verplichte zorg hoort aangesloten te zijn bij een klachtencommissie art. 10:1 lid 1. Over de klachten uit artikel 10:3 beslist die commissie, in afwijking van de klachtroute van de Wkkgz art. 10:1 lid 2. Een klacht van dezelfde patiënt over bijvoorbeeld bejegening, of over zorg die hij vrijwillig krijgt, blijft een zaak voor de klachtenregeling van de zorgaanbieder.
De commissie is ingesteld door één of meer representatieve cliëntenorganisaties en één of meer organisaties van zorgaanbieders samen. Een ggz-instelling kan haar niet zelf samenstellen uit eigen mensen: de leden komen van buiten, en niemand van hen werkt bij of voor de zorgaanbieder art. 10:1 lid 1.
Alle klachtwaardige beslissingen van artikel 10:3
De wet werkt hier met een gesloten lijst. Artikel 10:3 lid 1 noemt 24 artikelen, van onderdeel a tot en met x. Over de nakoming van een verplichting of over een beslissing op grond van een van die artikelen kan de klacht gaan art. 10:3 lid 1. Hieronder staan ze gegroepeerd, met een korte omschrijving van elk artikel.
Wilsbekwaamheid en zelfbinding
Voor de crisismaatregel
Uitvoering van verplichte zorg
Overplaatsing, verlof en beëindiging
Geheimhouding
Patiënten met een strafrechtelijke titel in een accommodatie
Lid 2 voegt daar twee forensische situaties aan toe. De eerste: de rechter heeft in de zorgmachtiging bepaald dat de patiënt in een forensische instelling wordt opgenomen art. 6:4 lid 4 en 5. De tweede: de patiënt is bij tijdelijke verplichte zorg in een noodsituatie in zo'n instelling opgenomen art. 8:12 lid 7. In beide gevallen kan de klacht ook gaan over beslissingen op grond van artikel 3.4 van de Wet forensische zorg en de bepalingen van de Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden die lid 2 noemt art. 10:3 lid 2.
Artikel 10:3 lid 2 verwijst naar “artikel 8:12, achtste lid”. In de geldende tekst heeft artikel 8:12 maar zeven leden. De opname in een forensische instelling tijdens tijdelijke verplichte zorg staat nu in het zevende lid. In de tekst van 1 januari 2020 was dat nog het achtste lid. Het ligt voor de hand dat de wet die situatie bedoelt, maar de verwijzing zelf is niet aangepast. Twijfelt u in een concrete zaak, leg het dan voor aan een jurist.
Waarover de commissie niet oordeelt
Over de crisismaatregel, de machtiging tot voortzetting of de zorgmachtiging als zodanig oordeelt de commissie niet. Gaat de klacht over de inhoud daarvan, dan verklaart ze die niet-ontvankelijk art. 10:6 lid 2. De uitvoering ervan door de zorgaanbieder valt wel onder haar oordeel.
Twee onderdelen van de lijst kennen een uitzondering. Bij tijdelijke verplichte zorg voorafgaand aan een crisismaatregel kan de klacht niet over de politie gaan. Bij de geheimhoudingsplicht vallen de officier van justitie, de rechter, de onafhankelijke psychiater, de burgemeester en het college van burgemeester en wethouders buiten de klacht art. 10:3 lid 1 onder c en q.
Artikel 10:12 kent een eigen route naar de rechter, los van de commissie. De patiënt of de vertegenwoordiger kan daar schadevergoeding vragen als de wet niet is nageleefd bij een crisismaatregel of bij tijdelijke verplichte zorg in afwachting daarvan (ten laste van de gemeente of de organisatie van de betrokken hulpverleners), door de geneesheer-directeur of de zorgverantwoordelijke (ten laste van de zorgaanbieder of de zorgverantwoordelijke), of door de officier van justitie of de rechter (ten laste van de Staat). De rechter stelt het bedrag naar billijkheid vast art. 10:12 lid 1 tot en met 3.
Wie bij de commissie mag klagen
Klagen kunnen de patiënt (de wet zegt: betrokkene), de vertegenwoordiger en een nabestaande. De klager zet de klacht op papier, met de redenen erbij, en stuurt die naar de commissie art. 10:3 lid 1. Een uiterste termijn om de klacht in te dienen staat niet in artikel 10:3.
Voor patiënten jonger dan zestien treden de ouders of de voogd op, en voor zestien- en zeventienjarigen gelden eigen regels art. 1:3 lid 1 en 2. Familie en naasten die geen vertegenwoordiger of nabestaande zijn, kunnen zelf geen klacht indienen. Voor hen is er de familievertrouwenspersoon.
De zorgaanbieder vertelt de patiënt en de vertegenwoordiger zo snel mogelijk na de afgifte van de maatregel of machtiging schriftelijk hoe de klachtregeling werkt art. 8:3 lid 1 onder e.
Samenstelling: jurist, psychiater en onafhankelijk
Het Besluit verplichte ggz is kort: in een klachtencommissie zitten in elk geval een jurist en een psychiater Besluit art. 5.1. Anders dan bij de klachtencommissie Wzd hangt die eis niet af van de doelgroep.
- Gedragen door twee kanten. Ingesteld door cliëntenorganisaties samen met organisaties van zorgaanbieders art. 10:1 lid 1.
- Een oneven aantal, minstens drie. Zo samengesteld dat een deskundige en zorgvuldige beslissing gewaarborgd is art. 10:1 lid 1.
- Niemand van de zorgaanbieder. Geen lid werkt bij of voor de zorgaanbieder art. 10:1 lid 1, en elk lid werkt onafhankelijk en zonder vooringenomenheid art. 10:2 lid 2.
- Geen relatie met de zaak. Is een lid verbonden met de klager, de patiënt of de vertegenwoordiger, dan doet hij niet mee aan die zaak art. 10:2 lid 3.
- Kennis van het veld. De commissie volgt de ontwikkelingen in de zorg en de verplichte zorg voor mensen met een psychische stoornis art. 10:2 lid 1.
Van kennisgeving tot beslissing: de termijnen
Eerst wijst de geneesheer-directeur op het klachtrecht
Bij de beslissingen hieronder legt de Wvggz vast dat de geneesheer-directeur de patiënt, de vertegenwoordiger en de advocaat een afschrift geeft, en hen schriftelijk laat weten dat ze over de beslissing kunnen klagen. Daarbij noemt hij de hulp van de patiëntenvertrouwenspersoon, en behalve bij een onderzoek aan kleding, lichaam, woonruimte of post ook van de familievertrouwenspersoon.
Voor patiënten met een strafrechtelijke titel in een accommodatie gelden de regels van 8:9 en 8:13 ook bij behandeling zonder overeenstemming en bij middelen of maatregelen in een noodsituatie art. 9:6 lid 3 art. 9:8 lid 2.
Dan beslist de commissie
Binnen 14 dagen na ontvangst van de klacht neemt de commissie een schriftelijke en gemotiveerde beslissing art. 10:5 lid 2. Had de bestreden beslissing bij de indiening al geen gevolg meer, of vervalt het gevolg terwijl de klacht loopt, dan zijn het vier weken art. 10:5 lid 3. Een verlenging staat niet in artikel 10:5. De klager ontvangt een bewijs van ontvangst met de datum waarop de klacht binnenkwam Besluit art. 5.2.
In afwachting van de beslissing kan de commissie de bestreden beslissing schorsen art. 10:5 lid 1. Een gelijke klacht van dezelfde persoon die nog in behandeling is, mag ze laten liggen art. 10:5 lid 4.
Rekenvoorbeeld
Zitting, beslissing en openbaarmaking
Hoe de commissie werkt, legt ze vast in een eigen regeling. Daarin moet in elk geval het volgende staan art. 10:4 lid 2:
- Iemand tegen wiens beslissing de klacht is gericht, behandelt de klacht niet mee.
- Klager en beslisser krijgen allebei de kans gehoord te worden.
- De zitting is op een plek die de patiënt zonder moeite kan bereiken.
- Klager en beslisser mogen zich laten bijstaan door wie ze zelf aanwijzen.
- De commissie beschermt de privacy van de betrokkenen zoveel als mogelijk is.
De commissie verklaart zich onbevoegd, of de klacht niet-ontvankelijk, ongegrond of gegrond art. 10:6 lid 1. Bij een gegronde klacht tegen een beslissing vernietigt ze die geheel of voor een deel, met de rechtsgevolgen. Ook kan ze een nieuwe beslissing of een andere handeling opdragen, met een termijn erbij art. 10:6 lid 3 tot en met 5.
De beslissing gaat naar acht partijen
- de indiener van de klacht
- de patiënt
- de vertegenwoordiger
- de advocaat
- de geneesheer-directeur
- de zorgaanbieder
- de zorgverantwoordelijke
- de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
Anders dan onder de Wzd staat de geneesheer-directeur op deze lijst art. 10:6 lid 6. De commissie maakt haar uitspraken openbaar zonder dat ze tot personen herleidbaar zijn, behalve wat de zorgaanbieder betreft art. 10:6 lid 7. Iedereen die bij de klachtbehandeling vertrouwelijke gegevens krijgt, moet die geheimhouden art. 10:13.
Een jaarverslag van de commissie vraagt hoofdstuk 10 niet. De enige jaarlijkse rapportage in deze hoofdstukken komt van de familievertrouwenspersoon: minstens eenmaal per jaar een rapport en advies aan de zorgaanbieder, voor het kwaliteitsbeleid art. 12:1 lid 3.
Beroep, advocaat en schadevergoeding
Is er een beslissing, of had die er al moeten zijn, dan kunnen de patiënt, de vertegenwoordiger, de zorgaanbieder en een nabestaande de rechter vragen over de klacht te beslissen. Dat gaat met een schriftelijk en gemotiveerd verzoekschrift, binnen zes weken na de dag waarop de beslissing aan de verzoeker is meegedeeld, of na de dag waarop de commissie uiterlijk had moeten beslissen art. 10:7.
Binnen vier weken na de indiening beslist de rechter. Intussen kan hij de bestreden beslissing schorsen, en hoger beroep is niet mogelijk art. 10:9. Verklaart hij de klacht gegrond, dan kan hij bepalen dat zijn uitspraak in de plaats komt van de vernietigde beslissing. Wordt die niet nageleefd, dan kan hij een dwangsom ten laste van de zorgaanbieder opleggen art. 10:10 lid 3 en 5.
Schadevergoeding
Wie bij de commissie klaagt, kan daarbij schadevergoeding door de zorgaanbieder vragen. De commissie kan die ook zonder verzoek toekennen, nadat ze de zorgaanbieder heeft gehoord. Bij het verzoekschrift aan de rechter kan hetzelfde. Het bedrag wordt naar billijkheid vastgesteld art. 10:11. Voor schade door de gemeente, de geneesheer-directeur, de zorgverantwoordelijke, de officier van justitie of de rechter is er daarnaast de aparte route van artikel 10:12.
Patiëntenvertrouwenspersoon en familievertrouwenspersoon
De Wvggz kent twee vertrouwenspersonen. De patiëntenvertrouwenspersoon helpt de patiënt, ook bij een klachtprocedure en bij vragen of klachten over de uitvoering van de zorg art. 11:1 lid 1. De familievertrouwenspersoon informeert, adviseert en ondersteunt familie en naasten, en verleent bijstand bij een klachtprocedure art. 12:1 lid 1.
Beide vertrouwenspersonen melden tekortkomingen die de rechten van de patiënt raken aan de inspectie art. 11:1 lid 3 art. 12:1 lid 2. Reageert de zorgaanbieder onvoldoende of niet op tijd op hun klachten, dan kunnen ze ook dat bij de inspectie melden art. 13:2 lid 2. Voor de commissie is van belang dat beide zich op hun geheimhoudingsplicht kunnen beroepen als hen in een klachtprocedure iets wordt gevraagd art. 11:5 art. 12:4 lid 2.
Aansluiten, inrichten of uitbesteden in de ggz
Voor de ggz-aanbieder is de keuze eenvoudig: aansluiten bij een commissie die aan de wet voldoet. Het werk zit in de organisatie eromheen. Voor de commissie en haar secretariaat zit het werk in snelheid en zorgvuldigheid tegelijk.
Voor de zorgaanbieder
- Controleer of uw commissie aan artikel 10:1 voldoet.Die is opgezet door cliënten- en zorgaanbiedersorganisaties samen. Een eigen interne commissie voldoet daar niet aan.art. 10:1
- Informeer over de klachtregeling.Zo snel mogelijk na de afgifte van de crisismaatregel, de machtiging tot voortzetting of de zorgmachtiging, schriftelijk, samen met de vertrouwenspersonen en de huisregels.art. 8:3 lid 1
- Laat de geneesheer-directeur bij elke klachtwaardige beslissing op het klachtrecht wijzen.Met een afschrift van de beslissing aan patiënt, vertegenwoordiger en advocaat.art. 8:9 lid 3
- Geef de vertrouwenspersonen ruimte.De patiëntenvertrouwenspersoon moet de patiënt kunnen spreken. Familie en naasten moeten een beroep kunnen doen op een familievertrouwenspersoon.art. 11:2art. 12:1
Voor de commissie en het secretariaat
- Een klachtenregeling van de commissie met de vijf waarborgen van artikel 10:4.art. 10:4 lid 2
- Een samenstelling met in elk geval een jurist en een psychiater, in een oneven aantal van minstens drie leden.art. 10:1Besluit art. 5.1
- Een toets per zaak: geen lid met een relatie tot de klager, de patiënt of de vertegenwoordiger, en niemand die bij of voor de zorgaanbieder werkt.art. 10:2 lid 3art. 10:1
- Een ontvangstbewijs met datum, en zittingsdata die binnen 14 dagen vallen.Besluit art. 5.2art. 10:5
- Een verzendlijst voor de beslissing met de geneesheer-directeur en de inspectie erop.art. 10:6 lid 6
- Een openbare versie van elke uitspraak, niet herleidbaar tot personen.art. 10:6 lid 7
Wie het secretariaat voert, laat de Wvggz open. Een commissie kan dat zelf doen of uitbesteden aan een secretariaatsbureau. De geheimhouding van artikel 10:13 geldt dan ook voor dat bureau, want die geldt voor iedereen die bij de klachtbehandeling betrokken is. Hoe klachtencommissies in de zorg in het algemeen worden opgezet en wanneer uitbesteden past, leest u in een klachtencommissie oprichten in de zorg. Voor de Wvggz blijft artikel 10:1 daarbij de maatstaf. Bureaus die voor meerdere commissies werken, vinden hun opzet bij Adminio voor secretariaten.
De Evaluatiewet Wvggz en Wzd wijzigt beide wetten. Het voorstel lag van 21 maart tot 26 mei 2025 in internetconsultatie en is geen geldend recht. Wat hier staat, is de Wvggz zoals die op 13 november 2026 geldt.
Hoe Adminio een klachtencommissie Wvggz ondersteunt
In Adminio werken commissie, secretariaat en partijen samen aan één klachtdossier, ieder met de rechten die bij de eigen rol horen. Adminio structureert de procedure en bereidt concepten voor, maar beslist nooit: de commissie weegt de klacht en stelt de beslissing zelf vast.
Een Wvggz-klacht in één dossier, op tijd beslist
- Klagen zonder drempel
art. 10:3De patiënt, de vertegenwoordiger of een nabestaande dient de klacht in via het formulier en volgt de voortgang met een persoonlijke, beveiligde link. Een account is niet nodig, en reageren of stukken sturen kan ook per e-mail. - Ontvangst vastleggen
Besluit art. 5.2Wat via het formulier of per e-mail binnenkomt, staat direct in het dossier. De klager krijgt een ontvangstbevestiging, en de termijn begint te lopen. - 14 dagen, los van de Wkkgz
art. 10:5Adminio rekent bij elke klacht de termijn uit volgens de wet die geldt, of dat de Wvggz is of de Wkkgz. Wie inlogt, ziet bovenaan de dossiers die vandaag werk vragen, met het aantal dagen dat de termijn nog loopt. - Horen waar de patiënt kan komen
art. 10:4 lid 2Het secretariaat vraagt alle deelnemers in één keer welke dagen ze kunnen, kiest voor een zitting op locatie of online, en stuurt de uitnodiging en de stukken in één keer rond. - Gemotiveerd beslissen
art. 10:6Van de opname van de zitting maakt Adminio een transcriptie met sprekers en tijdcodes, en een samenvatting van de standpunten. Daarna staat een concept klaar in het sjabloon van de commissie, die het bijwerkt en zelf vaststelt. - Openbaar zonder namen
art. 10:6 lid 7De versie zonder namen voor publicatie staat in één klik klaar. - Geheimhouding
art. 10:13Toegang is per rol geregeld. Dossiers en back-ups staan binnen de EU, en op verzoek blijft ook de verwerking door de taalmodellen in de EU. Adminio gebruikt uw gegevens niet om modellen te trainen.
Wij richten Adminio in op het reglement en de sjablonen van uw commissie, importeren lopende dossiers en zetten het archief over. Samen controleren we alles voordat u live gaat. Een offerte volgt na een kennismaking, en de prijs schaalt mee met de omvang van uw organisatie.
Secretariaatsbureau voor meerdere commissies? Vertel ons over uw bureau. Of bel 085 060 88 49, of mail info@adminio.nl.
Veelgestelde vragen
Kan een patiënt bij de klachtencommissie Wvggz klagen over de zorgmachtiging zelf?
Nee. Een klacht over de inhoud van de crisismaatregel, de machtiging tot voortzetting daarvan of de zorgmachtiging als zodanig verklaart de commissie niet-ontvankelijk (artikel 10:6 lid 2 Wvggz). De patiënt kan wel klagen over de manier waarop de zorgaanbieder de verplichte zorg uitvoert, zoals de beslissingen die artikel 10:3 noemt.
Moet er een psychiater in de klachtencommissie Wvggz zitten?
Ja. Volgens artikel 5.1 van het Besluit verplichte ggz zitten er in elk geval een jurist en een psychiater in de commissie. Daarnaast heeft de commissie een oneven aantal leden, minstens drie, die niet bij of voor de zorgaanbieder werken (artikel 10:1 Wvggz).
Krijgt de patiënt een advocaat als hij na de klachtencommissie naar de rechter gaat?
Ja. Stelt de patiënt beroep in tegen de beslissing van de klachtencommissie en heeft hij nog geen advocaat, dan geeft de rechter het bestuur van de raad voor rechtsbijstand onverwijld opdracht om een advocaat toe te voegen (artikel 1:7 lid 1 onder d Wvggz).
Moet de geneesheer-directeur de patiënt op het klachtrecht wijzen?
Ja, bij de beslissingen die de wet aanwijst. Bij een beslissing tot verplichte zorg geeft de geneesheer-directeur de patiënt, de vertegenwoordiger en de advocaat een afschrift, en laat hij schriftelijk weten dat de beslissing klachtwaardig is en dat de patiënten- en familievertrouwenspersoon kunnen helpen (artikel 8:9 lid 3). Een vergelijkbare plicht staat in de artikelen 8:13, 8:14, 8:16, 8:17 en 8:18. Bij een onderzoek aan kleding, lichaam, woonruimte of post (artikel 8:14) noemt de wet alleen de patiëntenvertrouwenspersoon.
Kan familie een klacht indienen bij de klachtencommissie Wvggz?
Alleen als vertegenwoordiger of als nabestaande, want artikel 10:3 noemt alleen de patiënt, de vertegenwoordiger en een nabestaande. Wie vertegenwoordiger is, staat in artikel 1:3. Andere familieleden en naasten kunnen terecht bij de familievertrouwenspersoon, die onder meer bijstand verleent bij een klachtprocedure (artikel 12:1).
Binnen welke termijn beslist de klachtencommissie Wvggz?
Binnen 14 dagen na ontvangst van de klacht, schriftelijk en gemotiveerd (artikel 10:5 lid 2 Wvggz). Had de beslissing waarover de klacht gaat bij de indiening al geen gevolg meer, of vervalt het gevolg tijdens de behandeling, dan heeft de commissie vier weken (artikel 10:5 lid 3). Een verlenging noemt de wet niet. Beslist de commissie niet op tijd, dan kunnen de patiënt, de vertegenwoordiger, een nabestaande en de zorgaanbieder binnen zes weken na de laatste dag van de termijn de rechter vragen over de klacht te beslissen (artikel 10:7).
Verder lezen
Bronnen
Deze gids volgt de wetteksten die op 13 november 2026 gelden. Klik op een artikelnummer in de tekst om het artikel zelf te lezen op wetten.overheid.nl.
- Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz), hoofdstuk 10, 11 en 12
- Wvggz, artikel 10:3 (klachtwaardige beslissingen, lid 1 en 2)
- Wvggz, artikel 1:3, 1:5, 1:7, 3:2, 8:3, 8:9, 8:13 tot en met 8:18 en 13:2
- Wvggz, tekst geldend op 1 januari 2020 (artikel 8:12 had toen acht leden)
- Besluit verplichte ggz, artikel 5.1, 5.2 en 6.1
- Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz), artikel 15
- Internetconsultatie Evaluatiewet Wvggz en Wzd (gesloten, voorstel)
Algemene informatie, geen juridisch advies. De wet spreekt van “betrokkene”; deze gids zegt meestal “patiënt”. Een artikelnummer zonder wetsnaam is een artikel van de Wvggz. “Besluit” is het Besluit verplichte geestelijke gezondheidszorg.